رویایی نو

روانشناس کودک

مشاوره آنلاین در زمینه کودکان، حل مشکلات کودک، ارتباط موثر با فرزندان و سایر مسائل

روانشناس کودک چیست و چرا برای والد خوب بودن به آن نیاز داریم؟

اینکه تلاش می کنید همگام با رشد کودک تان، شناخت خود را نسبت به او افزایش دهید، شما دارید در حیطه روانشناسی کودک قدم بر می دارید. شناخت کودک در زمان رشد می تواند یکی از بهترین تجربه های والد بودن تان باشد. اینکه یاد بگیرید دنیا را از دید موجود کوچکی به نام کودک تان ببینید، به او مهارت های جدید آموزش دهید، زمانی که حس و حال جدید را تجربه می کنند، او را هدایت کنید بخش هایی از وظایف والد بودن شماست.

این وظایف هرگز وظایف راحتی نیست ولی شیرینی این روزها تا ابد طعم خود را در ذهنتان حفظ خواهد کرد. زمانی که نوزاد نوپای شما کم کم رشد می کند، وارد مراحل رشد جلو رونده ای می شود. این دوره از نوزادی تا بزرگسالی ادامه پیدا می کند.

مسائل متعددی اعم از محیط، ژنتیک، عوامل فرهنگی می تواند بر روند این رشد موثر واقع شود. مراحل رشدی به چشم بر هم زدنی جلو می روند. برای کودکان شرح حالی که در هر مرحله دارند سخت است، درکی هم از احساسات خود ندارند. اهمیت نوع گذر از این دوره ها و فقدان توانایی کودکان در به زبان آوردن حال و هوایشان جایی که روانشناس کودک به کمک ما می شتابد. روانشناس کودک می تواند اطلاعات معتبر و علمی در اختیار افراد قرار بدهد تا بتوانند والدین دانا و موفقی باشند.

 

روانشناسی کودک چیست؟

روانشناسی کودک به مطالعه ناهشیار و هشیار مراحل رشد کودکی می پردازد. روانشناسان کودک نحوه تعامل کودک با خانواده، خودشان و جهان پیرامون را مورد مطالعه قرار می دهند. از بستر این مشاهده و مطالعه آنها می توانند سطح رشد ذهنی کودک را تخمین بزنند.

روانشناسی کودک شاخه ای از روانشناسی است که علاوه بر رشد ذهنی، رشد هیجانی و رفتاری کودک را هم مدنظر قرار می دهد. این مسیر شناخت از نطفه بودن تا پایان بزرگسالی را در بر می گیرد.

چرا روانشناسی کودکان اهمیت دارد؟

بی هیچ شک و شبهه ای، همه والدین خواهان رشدی سالم برای میوه دلشان هستند. مسئله چالش بر انگیزی که درباره رفتار کودکان وجود دارد، این است که تشخیص دادن نشانه های سلامت از نشانه اختلال در کودکان بسیار سخت است.

کودکان زبان ابراز دلتنگی، خوشحالی، غم، شرم را ندارند و همین باعث به وجود آمدن علامت سوال بزرگی در ذهن می شود. روانشناسان کودک برای حل پاسخ دادن به این علامت سوال وارد عمل می شوند و آنها هستند که نشانه سلامت را از دل نشانه اختلال بیرون می کشند.

فهمیدن و درک الگوهای سالم و ناسالم روانشناختی به والدین کمک می کند. با این یاری، والدین بهترین روش ارتباط با فرزندشان را یاد می گیرند، می توانند به کودکانشان آموزش مدیریت هیجانات دهند. همچنین، والدین قادر خواهند بود که پیشرفت و موفقیت کودکان در هر مرحله از مراحل رشد را تسهیل کنند.

 

چه نیازی به روانشناس کودک داریم؟

روانشناسی کودک می تواند رفتارهای ناسالم را سریعا شناسایی کند و از نشانه های رفتار به ریشه مسائل رفتاری برود. این ریشه ها می تواند، اختلالات یادگیری، بیش فعالی یا اضطراب باشد. با شناخت ریشه ها، می توان به کودک کمک کرد که روی تروما و آسیبهای زودهنگام کودکی کار کند.

روانشناسی کودک همچنین می تواند هرگونه نشانگان اختلالاتی نظیر اوتیسم را تشخیص زودهنگام دهد. بدیهی است که هر چه زودتر اختلالها شناخته شوند، درمان و مدیریت آن آسان و مطمئن تر خواهد بود. والدین، برداشت های مختص به خود را از توانایی ها و مهارت های فرزندشان دارند.

زمانی که والدین نتوانند کودکان شان را درک کنند، ممکن است برداشت و قضاوت های اشتباهی هم داشته باشند. گاهی اوقات این سو برداشت ها می تواند به کودک صدمه و آسیب وارد کند. نقش والدین در رشد روانشناختی کودک، نقش کلیدی و حیاتی است. کمبود آگاهی درباره فرآیند رشدی می تواند منجر به سوء برداشت از رفتار کودک شود.

با توضیحات بالا، این برداشت حاصل می شود که جایی که زبان کودک را نمی دانیم، روانشناسی کودک به کمک مان می آید. روانشناس کودک خوب، می تواند زبان کودک مان را برایمان ترجمه و تفسیر کند. روانشناسی کودک خوب می تواند زبان کودک ما باشد.

چطور روانشناس کودک خود باشیم؟

آشنایی با نیازهای روانشناختی کودک کار آسانی نیست ولی این سخت بودن نمی تواند از اهمیت این دانش بکاهد. کودکان در مراحل رشدی مختلف رفتارهای مختلفی از خود نشان می دهند. کودک 5 یا 6 ساله رفتار متفاوتی در مقایسه با کودک 7 ساله یا ساله دارد.

کشف کردن تمایلات، کیفیت های (خوب یا بد) دیدگاههای فرزندتان کلید والد خوب بودن است. زمانی که کودکتان را همانطور که هست می پذیرید، احساس امنیت را به آنها منتقل می کنید. در ادامه 5 راهکار را به شما معرفی می کنیم، با این 5 راهکار می توانید تا حدودی روانشناس کودک خود باشید. البته توجه داشته باشید که این موارد تنها راهکارهای کاربردی است و نمی تواند جای روانشناس کودک متخصص را بگیرد.

 

تماشاگر کودک خود باشید

اگر قصد دارید کودک خود را بشناسید باید تلاش کنید تا او را بفهمید. فهمیدن آن کار سختی نیست و تنها با کنار او بودن و مشاهده کردن رفتارش او را بفهمید. زمانی که او در حال بازی است، درخواستی دارد، به رفتار خاصی بازخورد خاصی نشان می دهد، با دیگران تعامل برقرار می کند، بهترین فرصت هایی است که می توانید تماشاگر نحوه تعامل او با دنیا باشید.

 

بهترین دوست کودک تان باشید

  • خیالش راحت باشد که همیشه دستش را در دست دارد.
  • این اطمینان خاطر اولین قدم برای پیوستن به دنیای کودک تان است. به او حس امنیت، تعلق و عزیز بودن منتقل می شود.
  • به او کمک کنید تا همیشه در دسترس بودن تان را احساس کند.

اوقات فراغت تان را در کنار کودک تان باشید

اطراف کودک تان بودن خیلی مهم است ولی کافی نیست. برای اینکه بتوانید او و هیجاناتش را بشناسید، باید فعالیت های مشترکی با هم برنامه ریزی کنید. با هم بازی کنید، آشپزی کنید، از او کمک بگیرید، با هم ظرف بشورید و اتاقش را با هم تمیز کنید.

 

کودکتان را تشویق کنید

تشویق کردن فرزندتان زمانی که کاری را موفقیت آمیز به پایان رسانده، اعتماد به نفسش را ارتقا می دهد. اینکه این احساس را دریافت کند که توانایی انجام کار مهمی را داشته، باعث ساختن تصویری خوب از خودش در ذهنش می شود. توجه داشته باشید برای تشویق کردن از محدوده های تعادل خارج نشوید، زیرا می تواند او را از خود راضی و سرکش کند.

 

به او گوش سپارید، طوری که زیباترین گوینده جهان است

وقتی با دقت به حرف زدنش گوش می کنید، او را بیشتر و بیشتر می شناسید. این توجه و گوش دادن، باعث می شود، خود را به عنوان فردی جذاب بشناسد و اهمیتش برای شما را درک کند. این درک متقابل و محترم شمرده شدن از سمت شما، ارتباطتان را مستحکم تر می کند.

 

به او احترام بگذارید، احترام همانند آدم بزرگ ها

زمانی که کودک تان از عدم امنیت هایش، ترسهایش و یا شرم هایش حرف می زند، هرگز به او نخندید یا موضوع را بی اهمیت جلوه ندهید. باید با خودتان به این نتیجه رسیده باشید که این مسئله هر چقدر ساده و پیش پا افتاده برای کودک تان مهم است. همین که در این باره صحبت می کند، جرات مندی خود را ثابت کرده است، با جدی نگرفتن حرفهایش از او فردی ترسو و پنهان کار خواهید ساخت.

 

در تصمیم های مهم خانواده نظرش را بپرسید

زمانی که می خواهید تصمیم جدیدی بگیرید که مربوط به همه خانواده است، نظر او را بپرسید. شاید با خودتان بگویید نظر کودک 5 ساله چه اهمیتی دارد؟ درست است، ممکن است نظر او حتی بسیار بچگانه باشد. ولی جویا شدن نظرش، به او احساس مهم و قابل اعتماد بودن منتقل می کند و او خودش را فردی ارزشمند تلقی می کند.

 

ریشه های رفتارهایش را کشف کنید

اگر رفتار نادرستی از کودک تان سر زد یا برخورد منفی ای داشت، تلاش کنید بفهمید این رفتار از کجا نشات می گیرد. با رسیدن به این نتیجه، ممکن است به یک اشتباه والدینی خود پی ببرید. پی بردن به اشتباه به شما شانس تقویت مهارت های والدینی را می دهد.
آزادی بیان فقط برای بزرگترها نیست

به کودک تان فضای کافی را دهید که جرات داشته باشد، نظرش را به صورت آزادانه و بدون هیچ سانسوری بگوید. زمانی که بتواند هر چیزی را که در ذهن دارد به زبان بیاورد، می توانید بفهمید در ذهنش چه می گذرد.

 

کنجکاوی بیش از حد کار دستتان خواهد داد

هر والدی علاقمند است که بداند در زندگی فرزندش چه می گذرد. ولی پیشنهاد کلینیک رویایی نو این است که در این کنجکاوی افراط نکنید. کنجکاوی افراطی ممکن است این حس را در او ایجاد کند که به او باور ندارید و این می تواند رابطه شما را کمرنگ کند و در نهایت از بین ببرد.

 

بال های تخیل او را نچینید

زمانی که در لحظات زندگی فرزندتان قدم می زنید، رفتار او را مشاهده کنید. ممکن است آنچه در ذهن او می گذرد، کاملا متفاوت از ایده های شما باشد. زمانی که در حال توضیح دادن درونیاتش است، جلوی او را نگیرید. اجازه بدهید بگوید. این آزادی به شما کمک می کند که به دنیای بینش او از جهان بپیوندید.

 

روانشناس کودک کیست و باید چه ویژگی هایی داشته باشد؟

روانشناس کودک رفتارهای کودکان و بزرگسالان را مورد مشاهده و بررسی قرار می دهد. روانشناس کودک به مهارت سازگاری با استرس های زندگی در موقعیت هایی شبیه مسائل خانوادگی، طلاق، مرگ و یا حتی عوض شدن مدرسه را می آموزد. مراجعان روانشناسان کودک ممکن است مسائل و مشکلات گوناگونی داشته باشند.

تنوع این مشکلات می تواند در رده سلامت مانند مشکلات صرفا ارتباطی یا در رده متوسط مانند اختلالات یادگیری باشد . در نهایت ممکن است در طیف شدید یعنی بیماری های شدید روانی را هم در بر بگیرد. برخی از مشکلات شامل اختلال نقص توجه (بیش فعالی)، اوتیسم، اختلال وسواس فکری،انواع ترس و فوبیا و اختلالات رفتاری دیگر است.

یکی از وظایف مهم روانشناس کودک این است که زمانی که نشانگان مختلف را مشاهده می کند، بتواند به بهترین تشخیص ممکن دست پیدا کند. بخشی دیگر از وظایف، توانایی اجرای آزمون روانی و همچنین تفسیر آن است. روانشناسان کودک قبل از آنکه در تخصص کودک مشغول به کار شوند، دوره های کاملی از روانشناسی عمومی می گذرانند.

برای آنکه روانشناس کودک در این حیطه تخصصی مشغول به کار شود، باید تحت تعلیم روانشناسی کودک قرار گیرد. عمده دروس و مهارتهای این دوره تخصصی متمرکز بر روانشناسی رشد است. بعد از گذراندن این دورها و شناخت کامل مراحل رشدی، اختلالات دوره کودکی و مسائل مربوط به کودک، می توانند کار با کودکان را آغاز کند.

در سیستم آموزشی ایران، حداقل مدرک برای این تخصص، کارشناسی ارشد روانشناسی یا مشاوره است. دوره هایی که روانشناس مربوطه در این تخصص هم گذرانده، نشانگر مهارت و توانایی های اوست.

 

چگونه روانشناسی کودکان شخصیت کودک را تحلیل می کند؟

همانطور که گفته شد، روانشناسی کودک می تواند، رفتارهای غیر عادی را بصورت زودهنگام شناسایی کند. می تواند ریشه های مسائل رفتاری نظیر مشکلات یادگیری، بیش فعالی و استرس را شناسایی کند. اینجا این سوال پیش می آید که چطور علم روانشناسی کودک می تواند به شناخت ریشه های رفتاری دست پیدا کند؟ در ادمه حیطه های مورد مطالعه را بررسی می کنیم:

رشد جسمانی

رشد جسمانی کودکان یک مرحله و توالی قابل پیش بینی است. همه کودکان در سنین یکسان، سرشان را نگه می دارند، غلت می خورند، راه میروند و می دوند.

روانشناس کودک به دقت مشاهده می کند که آیا کودک شما رشد جسمانی مورد نظر را به صورت نرمال طی کرده است یا خیر. تاخیرهای رشدی در فرآیند رشد، می تواند بصورت زیربنایی مسائل رشدی بنیادی دیگری را ایجاد کند که در رشد کودک تاثیر دارد.

 

رشد شناختی

امروزه به این آگاهی رسیده ایم که حتی کودک تازه متولد شده هم از محیط اطراف آگاه هستند و به آن علاقمندی نشان می دهند. رشد شناختی به یادگیری ذهنی و فرآیندهای فکری کودک دلالت دارد. همچنین شامل مشاهده و فهم دنیای اطراف کودکان، یادگیری زبان، حافظه، حل مسئله، مهارت تصمیم گیری، نحوه استفاده کودکان از تخیل هم است.همه این موارد، متاثر از ژنتیک و محیط است.

 

رشد اجتماعی-هیجانی

رشد هیجانی به نحوه ای که کودک هیجاناتش را حس می کند، می فهمد و ابراز می کند، بر می گردد. رشد هیجانی د اوایل کودکی دربرگیرنده اولین هیجانهایی شبیه ترس، لذت، خشم و غم است.

هرچه سن کودک بالاتر می رود، هیجان هایی هم که تجربه می کند، پیچیده تر می شود. هیجان های پیچیده شامل اعتماد به نفس، امید، احساس گناه و غرور است. رشد هیجانی همچنین توانایی کودک در درک دیگران و همدلی با هیجانهای دیگران را هم در بر می گیرد.

نظم آموزی و ابراز هیجانات بصورت معقول، برای اکثر کودکان کاری پرچالش است. در اینجا روانشناسی کودک به کودکان کمک می کند، تا هیجانات خود را بشناسند و از تاثیر آن آگاه باشند. روانشناس کودک، به کودک می آموزد، تا هیجانات خود را بصورت سالم و در راه مثبتی ابراز کنند.

حیطه دیگر فعالیت رشد هیجانی نظارت بر نحوه به وجود آمدن باورها، آگاهی و مهارتهای اجتماعی است. همراهی روانشناس کودک در زمان رشد این مهارتها، از این نظر حائز اهمیت است که در صورت بروز ناهنجاری در روند رشد، سریعا تشخیص داده می شود و تلاش برای اصلاح آن آغاز می شود.

مورد دیگر حیاتی، ارتباط کودک با نزدیکانش است. این ارتباط تاثیر شگرفی در ادامه ارتباطات در طول زندگی دارد. اعتماد، دوستی، مدیریت تعارضات و احترام به قوانین مثال هایی از رفتارهای متاثر از یادگیری از خانواده است.

 اختلالات روانشناختی کودکان

ریشه بسیاری از اختلالات زمان کودکی، به ژنتیک بر می گردد و با بررسی رشد فیزیکی می توان آن را تشخیص داد. با این وجود، بسیاری از این اختلالات بدون نشانگان فیزیکی رخ می دهند. ممکن است برخی از اختلالات بصورت زودهنگام تشخیص داده شوند و برخی دیگر تا بزرگسالی بروز نکنند. در ادامه با تعدادی از اختلالات کودکی آشنا خواهید شد:

 

اختلال نقص تمرکز توجه (بیش فعالی، ADHD )

کودک مبتلا به اختلال نقص توجه، در توجه و تمرکز کردن مشکل دارد و نمی تواند تمام حواس خود را بر روی کار مشخصی متمرکز کند. فعالیت های او غالبا غیرقابل کنترل هستند. در مسیر کنترل این اختلال روانشناس کودک حاذق می تواند موثر واقع شود.

 

ناتوانی ذهنی

در این مورد، کودک در عملکرد ذهنی نقصانی دارد و در رفتارهای سازگارانه، ناتوانی شدیدی دارد.

 

اختلال طیف اوتیسم

اختلال طیف اوتیسم در رده اختلالات رشدی است و کودک اوتیستیک، نمی تواند ارتباط و تعامل برقرار کند. این اختلال بر نظام نورونی و تمام مراحل رشد تاثیر بگذارد. توجه داشته باشید که این اختلال طیف دارد و هر کودک اوتیستیک با کودک دیگر فرق دارد.

تشخیص میزان رشد این اختلال تنها توسط روانشناس کودکی که در حیطه اوتیسم تخصص دارد، ممکن است. خبر خوش اینکه با اندکی آگاهی خانواده و پیگیری نشانگان به محض بروز، می توانید تا حدود زیادی این اختلال شدید را کنترل کنید.

 

اختلال سلوک

این اختلال ممکن است در کودکی یا بزرگسالی تشخیص داده شود. فرد مبتلا به این اختلال در پیروی از قوانین، نظم و رفتار به روش هنجار جامعه با مشکلات عدیدی مواجه است.

 

اختلال سازگاری

نشانگان این اختلال، شامل استرس، احساس غم یا ناامیدی، نشانگان فیزیکی همانند از دست دادن وزن است. این اختلال معمولا پس از مواجهه با رویداد جدی هیجانی مانند از دست دادن مادر رخ می دهد. اختلال سازگاری یک واکنش بیمارگونه در مقابل چیزی است که شخص عادی ممکن است آن را «بدشانسی» بنامد.

 

اختلال دو قطبی

نشانگان مهم این اختلال، تجربه کردن حالات روحی گوناگون در طول زمان کوتاه است. در یک قطب فرد ممکن است، افسرده و نا امید و در قطب مقابل سرزنده و شاد و با انرژی باشد. این اختلال با همراهی روانشناس کودک قابل مدیریت و کنترل است.

 

برای فهم روانشناسی کودکان، به عنوان مادر چه کتاب هایی مطالعه کنم؟

پیشنهاد کلینیک روانشناسی رویایی نو این است که برای داشتن آگاهی بهتر از مراحل رشدی و نشانه های هر مرحله، کتاب های روانشناسی رشد را جدی بگیرید. این کتاب ها در دو جلد 1 و 2 درباره مرحله کودکی و نوجوانی است.

البته باز هم تاکید می کنیم:

مطالعه این کتاب ها صرفا به شما آگاهی می دهد و از شما روانشناس کودک نمی سازد.

بهترین خدمتی که می توانید در تربیت کودک تان به او کنید، اضافه کردن فردی تحت عنوان روانشناس کودک به زندگی اوست.

 

در ادامه چند کتاب برای آشنایی بیشتر شما معرفی خواهیم کرد.

  1. من و کودک من
  2. 1001 کاری که بچه ها باید ببینند و انجام دهند
  3. راهنمای کامل تربیت کودک
  4. تربیت بدون فریاد
  5. همه مادران سالم می‌مانند اگر…